Kỷ niệm 130 năm ngày sinh đồng chí Hồ Tùng Mậu là dịp để chúng ta cùng ôn lại cuộc đời oanh liệt của một người cộng sản kiên trung, một nhà lãnh đạo tài năng của Đảng và là người học trò xuất sắc, cộng sự tin cậy của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Với hơn 30 năm hoạt động cách mạng không mệt mỏi, đồng chí đã để lại dấu ấn sâu đậm trong lịch sử dân tộc và là tấm gương sáng ngời về đạo đức cách mạng cho các thế hệ mai sau.
Chân dung đồng chí Hồ Tùng Mậu. (Nguồn ảnh: Sưu tầm)
1. Thân thế và chí hướng cách mạng sớm hình thành
Đồng chí Hồ Tùng Mậu (tên khai sinh là Hồ Bá Cự) sinh ngày 15/6/1896 tại làng Quỳnh Đôi, huyện Quỳnh Lưu, tỉnh Nghệ An. Ông sinh trưởng trong một gia đình khoa bảng nhưng giàu tinh thần yêu nước; ông nội là Phó bảng Hồ Bá Ôn đã hy sinh trong chiến đấu chống Pháp, cha là Hồ Bá Trị cũng bị thực dân Pháp giam cầm và sát hại.
Chính truyền thống gia đình và nỗi đau mất nước đã hun đúc trong Hồ Tùng Mậu ý chí cứu nước mãnh liệt. Tháng 4/1920, đồng chí rời quê hương ra nước ngoài hoạt động. Năm 1923, tại Quảng Châu (Trung Quốc), đồng chí cùng những thanh niên yêu nước thành lập Tâm Tâm xã, tổ chức tiền thân của các phong trào cách mạng sau này.
2. Người cộng sự đắc lực của Lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc
Giai đoạn 1924 - 1930 đánh dấu sự chuyển biến quan trọng trong tư duy cách mạng của Hồ Tùng Mậu khi được gặp Lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc. Đồng chí là một trong những thành viên đầu tiên của Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên – tổ chức cách mạng tiền thân của Đảng Cộng sản Việt Nam.
Dưới sự chỉ dẫn trực tiếp của Người, Hồ Tùng Mậu không chỉ tham gia tổ chức các lớp huấn luyện chính trị mà còn trực tiếp giảng dạy, biên dịch tài liệu và xuất bản tờ báo "Thanh niên". Bằng sự nhiệt huyết và năng lực tổ chức, đồng chí đã góp phần quan trọng vào việc truyền bá chủ nghĩa Mác - Lênin về nước, chuẩn bị nền tảng tư tưởng và tổ chức cho việc thành lập Đảng. Đặc biệt, vào mùa Xuân năm 1930, đồng chí đã đóng vai trò là "người giúp việc và thư ký" đắc lực cho Hội nghị thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam do Nguyễn Ái Quốc chủ trì, góp phần chấm dứt sự khủng hoảng về đường lối lãnh đạo cách mạng.
3. Bản lĩnh kiên cường trong bão táp lao tù
Cuộc đời cách mạng của Hồ Tùng Mậu không chỉ có những vinh quang mà còn đầy rẫy gian khổ. Năm 1931, đồng chí bị mật thám Pháp bắt và giải về nước. Trong suốt 14 năm (1931 - 1945) bị giam cầm qua các nhà tù Hỏa Lò, Kon Tum, Buôn Ma Thuột, thực dân Pháp đã dùng mọi cực hình nhưng không thể khuất phục được ý chí của người chiến sĩ cộng sản.
Đồng chí đã biến nhà tù thành "trường học cách mạng", tổ chức cho anh em tù nhân học tập chính trị, văn hóa và giữ vững kỷ luật nội bộ. Tinh thần lạc quan, sự khôn khéo trong đấu tranh và lòng thương yêu đồng chí của Hồ Tùng Mậu đã trở thành điểm tựa tinh thần, biến nơi lao tù khắc nghiệt thành trung tâm đoàn kết và bồi dưỡng cán bộ cho cuộc Tổng khởi nghĩa sau này.
4. Nhà lãnh đạo tài năng và thanh tra gương mẫu của Chính phủ
Sau Cách mạng Tháng Tám 1945, đồng chí được giao nhiều trọng trách lớn: phụ trách Trường Quân chính ở Nhượng Bạn, Chủ tịch Ủy ban kháng chiến hành chính Liên khu IV. Tại Liên khu IV, đồng chí đã thể hiện tư duy lãnh đạo sâu sát, chú trọng công tác xây dựng Đảng, củng cố lực lượng vũ trang và chăm lo đời sống nhân dân, được Chủ tịch Hồ Chí Minh đánh giá rất cao.
Tháng 12/1949, đồng chí được bổ nhiệm làm Tổng Thanh tra Chính phủ đầu tiên. Trên cương vị này, Hồ Tùng Mậu đã đặt những viên gạch đầu tiên cho ngành Thanh tra Việt Nam. Với phẩm chất liêm chính, đồng chí đã quyết liệt xử lý nhiều vụ việc tiêu cực, tham ô, điển hình là vụ án Trần Dụ Châu, góp phần làm trong sạch bộ máy nhà nước và củng cố niềm tin của nhân dân đối với Đảng trong giai đoạn kháng chiến kiến quốc gian khổ.
5. Tấm gương đạo đức "Cần, Kiệm, Liêm, Chính"
Phẩm chất cao đẹp nhất của Hồ Tùng Mậu chính là đạo lý sống: Yêu nước, thương nòi, nhân ái với con người. Đồng chí luôn thể hiện sự khiêm tốn, giản dị, gần dân và sát thực tiễn. Dù là vị lãnh đạo cao cấp, đồng chí vẫn thường xuyên xuống tận xã, gặp gỡ từng người dân để lắng nghe tâm tư, nguyện vọng của họ.
Trong công việc, đồng chí luôn đòi hỏi sự công tâm, khách quan, "đúng người, đúng việc, phân định rõ đúng, sai". Đối với đồng chí, đồng đội và cấp dưới, ông luôn dành sự quan tâm chu đáo, sẻ chia trách nhiệm, tạo nên một không khí dân chủ và khoa học trong làm việc. Cuộc đời ông là minh chứng sống động cho lời dạy của Bác Hồ: "Vừa là người lãnh đạo, vừa là người đầy tớ trung thành của nhân dân".
Bác Hồ (ngồi đầu tiên, từ phải sang) chụp ảnh cùng một số Ủy viên Trung ương Đảng khóa II (năm 1951) tại Chiêm Hóa, Tuyên Quang. Hồ Tùng Mậu đứng thứ tư, từ phải sang. (Nguồn ảnh: Sưu tầm)
6. Di sản và ý nghĩa đối với thế hệ hôm nay
Đồng chí Hồ Tùng Mậu hy sinh vào ngày 23/7/1951 trên đường đi công tác tại Thanh Hóa do bị máy bay địch oanh tạc. Sự ra đi của đồng chí là một tổn thất vô cùng lớn lao. Để ghi nhận những cống hiến vĩ đại đó, Đảng và Nhà nước đã truy tặng đồng chí Huân chương Sao vàng và Huân chương Hồ Chí Minh.
Kỷ niệm 130 năm ngày sinh của đồng chí không chỉ là hoạt động tri ân, mà còn là đợt sinh hoạt chính trị sâu rộng để cán bộ, đảng viên học tập về lòng trung thành vô hạn với Đảng, ý chí vượt qua nghịch cảnh và đức tính liêm khiết, chí công vô tư. Trong công cuộc đổi mới hiện nay, tinh thần "đem tài dân, sức dân, của dân làm lợi cho dân" mà đồng chí Hồ Tùng Mậu hằng theo đuổi vẫn còn nguyên giá trị, là kim chỉ nam để chúng ta xây dựng một đất nước Việt Nam hùng cường và bền vững.
