Kỷ niệm 140 năm Ngày Quốc tế Lao động (01/5/1886 - 01/5/2026) không chỉ là dịp ôn lại một mốc son của phong trào công nhân quốc tế, mà còn là cơ hội để nhìn nhận sâu sắc hơn vai trò, sứ mệnh của giai cấp công nhân trong tiến trình phát triển của mỗi quốc gia. Với Việt Nam, hành trình từ khát vọng “8 giờ làm việc” đến khát vọng phát triển bền vững, thịnh vượng đã gắn liền với sự trưởng thành của giai cấp công nhân dưới sự lãnh đạo của Đảng.
Sự kiện ngày 01/5/1886 tại Chicago (Mỹ) không đơn thuần là một cuộc bãi công đòi quyền lợi kinh tế. Đó là bước ngoặt mang tính lịch sử, khi giai cấp công nhân lần đầu tiên khẳng định vị thế của mình như một lực lượng xã hội có tổ chức, có ý thức và có khả năng tạo ra những thay đổi mang tính hệ thống.
Khẩu hiệu “8 giờ làm việc, 8 giờ nghỉ ngơi, 8 giờ vui chơi” đã vượt qua phạm vi một yêu sách cụ thể để trở thành biểu tượng của cuộc đấu tranh vì con người - nơi lao động không chỉ là phương tiện mưu sinh mà còn phải gắn với phẩm giá và quyền được phát triển toàn diện.
Trải qua hơn một thế kỷ, Ngày Quốc tế Lao động đã chuyển hóa từ một phong trào đấu tranh thành một giá trị phổ quát của nhân loại: Tôn vinh lao động, đề cao công bằng xã hội và thúc đẩy tiến bộ. Trong bối cảnh thế giới đối mặt với những thách thức mới như bất bình đẳng, biến đổi công nghệ và chuyển dịch lao động, tinh thần ấy vẫn giữ nguyên giá trị thời sự.
Nếu ở nhiều quốc gia, Ngày Quốc tế Lao động chủ yếu gắn với quyền lợi kinh tế - xã hội, thì tại Việt Nam, ý nghĩa của ngày 01/5 được mở rộng và nâng lên một tầm cao mới: gắn liền với khát vọng độc lập dân tộc.
Từ những năm đầu thế kỷ XX, dưới ánh sáng của chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng của lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc, phong trào công nhân Việt Nam đã tiếp nhận tinh thần quốc tế vô sản, đồng thời kết hợp chặt chẽ với chủ nghĩa yêu nước. Chính sự kết hợp này đã tạo nên bản sắc riêng của phong trào công nhân Việt Nam - vừa đấu tranh cho quyền lợi giai cấp, vừa gánh vác sứ mệnh lịch sử của dân tộc.
Các dấu mốc như cuộc bãi công Ba Son (1925), phong trào ngày 01/5/1930 hay sự kiện Ngày Quốc tế Lao động đầu tiên của nước Việt Nam độc lập năm 1946 không chỉ phản ánh sự trưởng thành của giai cấp công nhân, mà còn cho thấy quá trình chuyển hóa từ ý thức giai cấp sang ý thức chính trị và ý thức dân tộc.
Chính từ nền tảng đó, giai cấp công nhân Việt Nam đã trở thành lực lượng nòng cốt trong các cuộc kháng chiến, góp phần quyết định vào những thắng lợi mang tính bước ngoặt của lịch sử dân tộc.
Bước vào thời kỳ đổi mới và hội nhập, vai trò của giai cấp công nhân không những không suy giảm mà ngày càng được khẳng định rõ nét hơn, đặc biệt trong bối cảnh nền kinh tế chuyển dịch theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa.
Thực tiễn cho thấy, công nhân là lực lượng trực tiếp tạo ra giá trị gia tăng trong các ngành công nghiệp chủ lực, từ chế biến, chế tạo đến xây dựng và dịch vụ. Sự phát triển mạnh mẽ của các khu công nghiệp, khu chế xuất trong những thập niên qua đã kéo theo sự gia tăng nhanh chóng về số lượng và chất lượng đội ngũ công nhân.
Tuy nhiên, điểm đáng chú ý không chỉ nằm ở quy mô, mà còn ở sự chuyển biến về chất. Trong bối cảnh cách mạng công nghiệp 4.0, người công nhân ngày nay không còn là lao động giản đơn mà đang từng bước trở thành “công nhân tri thức” - có khả năng tiếp cận, vận hành và sáng tạo trên nền tảng công nghệ hiện đại.
Những sáng kiến cải tiến kỹ thuật, những giải pháp tối ưu hóa sản xuất từ thực tiễn lao động đã và đang góp phần quan trọng vào việc nâng cao năng suất, giảm chi phí và tăng sức cạnh tranh của doanh nghiệp cũng như của nền kinh tế.
Dù đạt được nhiều thành tựu, giai cấp công nhân Việt Nam vẫn đang đối mặt với không ít thách thức: trình độ tay nghề chưa đồng đều, áp lực việc làm trong bối cảnh tự động hóa, yêu cầu thích ứng nhanh với chuyển đổi số, cũng như những vấn đề về đời sống, nhà ở, an sinh xã hội.
Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết phải tiếp tục hoàn thiện thể chế, chính sách nhằm phát triển giai cấp công nhân một cách toàn diện. Không chỉ dừng lại ở việc bảo vệ quyền lợi, mà còn phải tạo điều kiện để người lao động được học tập suốt đời, nâng cao kỹ năng, thích ứng với thị trường lao động biến đổi nhanh chóng.
Đồng thời, vai trò của tổ chức Công đoàn cần tiếp tục được đổi mới theo hướng thực chất hơn, trở thành chỗ dựa tin cậy, đại diện hiệu quả cho người lao động trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa.
Nhìn lại chặng đường 140 năm, có thể thấy Ngày Quốc tế Lao động không chỉ là ký ức lịch sử, mà còn là nguồn cảm hứng cho hiện tại và tương lai. Từ yêu sách “8 giờ làm việc”, nhân loại đã từng bước xây dựng nên một hệ thống giá trị coi trọng con người, đề cao lao động và hướng tới phát triển bền vững.
Với Việt Nam, tinh thần ấy đang được tiếp nối bằng khát vọng xây dựng một nền kinh tế độc lập, tự chủ, hội nhập sâu rộng và phát triển bền vững. Trong hành trình đó, giai cấp công nhân tiếp tục là lực lượng tiên phong - không chỉ trong sản xuất, mà còn trong đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.
Kỷ niệm 140 năm Ngày Quốc tế Lao động vì thế không chỉ là dịp để tri ân những đóng góp của người lao động, mà còn là lời nhắc nhở về trách nhiệm của toàn xã hội trong việc xây dựng một môi trường làm việc công bằng, nhân văn, nơi mỗi người lao động được tôn trọng, bảo vệ và phát huy tối đa năng lực của mình./.
