Bộ Công an đánh giá, hiện ngày càng nhiều sản phẩm giả mạo xuất xứ, tem truy xuất giả, mã QR trùng lặp hoặc không liên kết dữ liệu thực. Tội phạm hàng giả, hàng nhái ngày càng phức tạp, đặc biệt dược, thực phẩm, tiêu dùng... ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe cộng đồng. Thủ đoạn cũng ngày càng tinh vi khi các đối tượng sử dụng thương mại điện tử, mạng xã hội để phân phối hàng giả, ẩn giấu kho bãi, gây khó khăn cho việc kiểm soát. Từ bối cảnh trên, Bộ Công an đề xuất xây dựng Nền tảng quốc gia về định danh, xác thực và truy xuất nguồn gốc sản phẩm, hàng hóa. Trong đó, hệ thống định danh sẽ tạo lập và quản lý mã định danh duy nhất (UID) cho từng sản phẩm. Từ đây, người tiêu dùng có thể sử dụng ứng dụng di động để quét mã QR (chứa UID) nhằm tra cứu nguồn gốc, lịch sử lưu thông và xác thực tính hợp pháp của hàng hóa. Trong khi doanh nghiệp sẽ thực hiện khai báo, cập nhật thông tin sản phẩm... Người dân được lợi gì từ ứng dụng này? Bộ Công an dự kiến, người dân sẽ có hai phương thức chính để thực hiện tra cứu gồm Ứng dụng quốc gia (Mobile App)- tích hợp trên điện thoại di động, hoặc tra cứu qua Trang thông tin quốc gia (Portal/Website). Tương ứng là 2 cách thức thực hiện rất đơn giản. Cách thứ nhất, người dân sử dụng Ứng dụng quốc gia để quét mã QR chứa mã định danh sản phẩm (mã UID) được dán trên vật mang dữ liệu của sản phẩm. Nếu truy cập vào Trang thông tin quốc gia, người dân có thể dùng mã UID để truy tiếp cận toàn bộ lịch sử lưu thông của sản phẩm, hàng hóa trong suốt chuỗi cung ứng. Thông qua việc tra cứu, người dân có thể xác minh các nội dung gồm thông tin cơ bản như nguồn gốc, xuất xứ, chất lượng, hạn sử dụng của sản phẩm. Người dân mua sắm hàng hoá tại siêu thị Co.opmart Thủ Đức. Ảnh: Quỳnh Trần Ngoài ra, người tiêu dùng cũng sẽ được biết về tính pháp lý của sản phẩm qua việc kiểm tra và xác minh các chứng chỉ số, bằng chứng số và trạng thái mã định danh của sản phẩm để đảm bảo đó không phải là hàng giả. Các thông tin chi tiết khác sẽ gồm tên sản phẩm, hình ảnh, đơn vị sản xuất, số lô/mẻ, số sê-ri và các tiêu chuẩn chất lượng mà sản phẩm áp dụng. Ngoài việc tra cứu, các công cụ này còn cho phép người dân thực hiện quyền phản ánh và kiến nghị. Cụ thể là các ý kiến phản hồi hoặc báo cáo về các hành vi vi phạm liên quan đến chất lượng và nguồn gốc sản phẩm tới cơ quan chức năng. Sau khi phản ánh, người dân sẽ được cơ quan quản lý thông báo về quá trình tiếp nhận và giải quyết tin báo, thông qua chính ứng dụng này. Việc truy cập và sử dụng các chức năng này của người dân được thực hiện thông qua tài khoản định danh và xác thực điện tử để đảm bảo tính an toàn và bảo mật thông tin. Doanh nghiệp được lợi gì từ ứng dụng này? Đối với doanh nghiệp, định danh điện tử sản phẩm giúp củng cố uy tín và tối ưu hóa quản trị trong nền kinh tế số. Thông qua việc tạo lập mã định danh duy nhất (UID) cho từng sản phẩm, doanh nghiệp có thể thiết lập một hồ sơ dữ liệu số xuyên suốt vòng đời sản phẩm, từ đó ngăn chặn hiệu quả vấn nạn hàng giả, hàng nhái vốn đang gây thất thoát hàng nghìn tỷ đồng mỗi năm. Việc gắn mã định danh phi tập trung (DID) cho tổ chức theo Điều 6 còn xác lập trách nhiệm quản lý và tính chính danh của doanh nghiệp trên môi trường điện tử, giúp bảo vệ thương hiệu trước các hành vi mạo danh xuất xứ hoặc sử dụng mã QR trùng lặp để gian lận. Đặc biệt, cơ chế tự động kết nối và chia sẻ dữ liệu cho phép doanh nghiệp tích hợp trực tiếp các hệ thống quản trị sẵn có như ERP, POS hay quản lý kho với Nền tảng quốc gia. Điều này giúp giảm thiểu đáng kể chi phí tuân thủ, cắt giảm thủ tục hành chính và tránh việc phải khai báo dữ liệu nhiều lần cho các cơ quan quản lý khác nhau. Không chỉ dừng lại ở quy mô nội địa mà còn là "giấy thông hành" để hàng hóa Việt Nam đáp ứng các yêu cầu khắt khe về minh bạch nguồn gốc của các hiệp định thương mại tự do như EVFTA hay CPTPP, giúp doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh và dễ dàng tiếp cận các thị trường quốc tế lớn, theo cơ quan soạn thảo. Dự thảo được trình Chính phủ để ban hành trong quý 2 năm nay.
